Browsing Tag:

Inlandsbanan

Inlandsbanan deel 2: van Östersund naar Gällivare

Posted in Jämtland, Lapland by

Het reisverslag van het eerste deel met de Inlandsbanan door Zweden kon je eerder al lezen. Na een verkwikkende overnachting in Clarion Grand Östersund zat ik de volgende ochtend alweer op het rode treintje. Inlandsbanan zou me helemaal meenemen naar het noorden, naar Gällivare in Lapland.

De Inlandsbanan rijdt enkel van half juni tot eind augustus. Ook in de winterperiode is er een (beperkte) dienstregeling. Onderweg zijn er verschillende stops. Soms bleef de trein even stilstaan voor fika, om iets te eten, een museum te bezoeken,… en reed ik daarna weer mee verder. Andere keren koos ik ervoor om af te stappen en een nachtje te wildkamperen om dan de volgende dag weer met de trein verder te reizen.

Inlandsbanan Östersund-Gällivare (1)

Het rode treintje is ook zo fotogeniek in het boslandschap in Zweden. Uren aan een stuk zie je het landschap door je raampje voorbij passeren. Toch verveelt het geen moment. We zagen rendieren, unieke vogels, kunstwerken, watervallen, indrukwekkende bruggen,…

Bij het vertrek uit Östersund viel al meteen op dat er meer volk op de trein zat. De helft van de wagon was ingenomen door een groep van Great Rail Journeys. Ik zag ook enkele bekende gezichten van de dag ervoor weer opstappen.

De werkmannen van Inlandsbanan

Het treinspoor was vooral bedoeld voor goederenverkeer. Het traject is 1300 km lang en is bijna volledig met de hand gelegd. Zo’n houten balk onder de treinsporen weegt zo’n 70 tot 100 kg! In 1936 was de Inlandsbanan compleet en een jaartje later werd het treinspoor in gebruik genomen. Tijdens de Tweede Wereldoorlog passeerden elke week zo’n 12.000 soldaten via de Inlandsbanan. Zweden kreeg hier veel kritiek op.

Het was een hard leven voor de werkmannen. Ze draaiden werkdagen van 12u. Door het gebruik van chemicaliën was het ook geen gezond werk. Bovendien moesten ze slijtage aan hun werktuigen zelf betalen! Het werkmateriaal werd ‘s morgens en ‘s avonds gewogen. Door slijtage woog het ‘s avonds vaak meer en dat gewichtsverschil moesten de werkmannen dan zelf betalen.

Het harde leven leidde tot een hoog drankverbruik wat op zijn beurt dan weer tot veel vechtpartijen leidde. De buurtbewoners waren dus niet zo opgezet met de bouw van de Inlandsbanan. De overheid probeerde tussen te komen en drinken tijdens de werkuren te verbieden maar dit resulteerde in protest van de werklui. Uiteindelijk mochten ze hun liqueur toch behouden.

Inlandsbanan Östersund-Gällivare (2)

Vilhelmina Norra

Bossen en meren wisselen elkaar af, kilometers lang. Hoe noordelijker we komen, hoe meer meren we passeren. Terwijl ik uit het raam staar, vraag ik me af hoe het er hier in de winter uitziet. Een medepassagier verwoordt het als volgt: het is een plezier om hier rond te kijken. Ik kan haar alleen maar gelijk geven.

Inlandsbanan Östersund-Gällivare (3)

Vilhelmina Norra is een van de stopplaatsen van de trein. In het dorpje Vilhelmina wonen amper een paar 1000 inwoners. Er is in de onmiddellijke omgeving van alles te doen. Iets wat de vele toeristen in de zomermaanden zeker kunnen appreciëren. Toch voelt het op geen enkel moment toeristisch. Je kan er met gemak een plekje uitzoeken om te wildkamperen zonder dat je de hele dag andere mensen tegenkomt.

M. Bergmans Fisk

Inlandsbanan Östersund-Gällivare (5)

Een van de niet te missen adresjes van Vilhelmina ligt vlak aan het treinstation van Vilhelmina Norra. Het restaurant Bergmans is niet zomaar een restaurant. Naast het restaurant is het ook een visrokerij en er is ook een winkeltje waar je de gerechten en de ingrediënten kan kopen. De chef-kok won al 5 keer een prestigieuze wedstrijd voor artisanale gerechten. Proef dus zeker eens de warmgerookte zalm (varmrökt pepparlax).

Inlandsbanan Östersund-Gällivare (6)

Niet alleen treinreizigers stoppen hier. Ook voor wie met de fiets of met de auto op reis is, is dit een prima plek voor een pauze. Er zijn enkele picknickbanken opgesteld, er is een grilplaats en de kinderen kunnen zich uitleven op het speelplein of bij de kleine boerderijdieren die er hun verblijf hebben.

Inlandsbanan Östersund-Gällivare (7)

Ulrikfors, het eerste ‘hotel’ van Zweden

Een ander dorpje langs de spoorlijn is Ulrikfors. Hier bevindt zich een oude gevangenis waar de lichtere criminelen (dronken rijden, diefstal,…) naartoe gestuurd werden. Het was geen echte gesloten gevangenis. De gevangenen werkten in het plaatselijke timmermanbedrijf of in het bos. Ze kregen de kans er een opleiding te volgen, samen met vrije burgers. Hun vrouwen en vriendinnen konden op bezoek komen en een huisje huren. Vandaar dat ze ook wel eens zeggen dat het eerste hotel van Zweden hier in Ulrikfors te vinden is.

Grillplats

De Zweden zijn kampioen als het op barbecuen aankomt. Bij zowat elke picknickplaats vind je ook een publieke barbecue of grill. Deze zijn uitzonderlijk goed onderhouden. Het spreekt voor zich dat je de plek na gebruik ook weer netjes achterlaat.

Inlandsbanan Östersund-Gällivare (8)

Ook in Hoting staat een korte stop op het programma. Hier kan je een oude locomotief zien staan. Er wonen nog geen duizend personen in het dorpje.

Storuman

Het stationsgebouw van Storuman is in 1923 gebouwd. Sinds 1986 behoort het tot het Unesco Werelderfgoed. Storuman heeft een wat oudere bevolking. 25-30% van de inwoners is 65-plusser. In Lapland is medische hulp soms wat verderaf. Storuman beschikt over een medisch centrum. Het zou een opleidingscentrum worden voor medische zorgen in afgelegen gebieden voor zowel Zweedse als buitenlandse dokters.

TV-kijktip: toen ik enkele weken geleden een nieuw programma via SVTplay bekeek, klonk de naam van het dorpje me bekend in de oren. Ik dacht in de reeks iets te herkennen van wat ik vorige zomer gezien had maar helaas. Wie een woordje Zweeds spreekt moet zeker eens naar Storuman Forever kijken. Het gaat over 2 topatleten uit het dorp die de rest van het dorp willen overtuigen milieuvriendelijker te gaan leven.

Inlandsbanan Östersund-Gällivare (10)

Vindeälven

Wat verder rijdt de trein over Vindeälven. Er stroomde veel water door de rivier. Dit kwam doordat al het ijs en de sneeuw van de bergen aan het smelten was en zich via de rivier een weg naar beneden baande. De Zweedse componist Evert Taube schreef een lied na het zien van de Vindeälven. Hier ligt een van de grootste natuurreservaten van Europa. Ook de befaamde Kungsleden passeert hier.

Tip: je hebt het spectaculairste zicht als je aan de linkerkant van de trein plaatsneemt. 

Aan boord van Inlandsbanan

Op eenvoudige vraag mag je een kijkje nemen bij de treinbestuurder. Niets is trouwens teveel voor het personeel aan boord van Inlandsbanan. Wij hadden 2 gidsen aan boord die ons voorzagen van anekdotes, stukjes geschiedenis en deskundige uitleg over wat we door ons raampje zagen. Je kan bij hen ook terecht om drankjes, fika of zelfs souvenirs te kopen. Ze kunnen je ook helpen met het boeken van logies of het aanwijzen van toffe plekjes om te kamperen. Ook de conducteur was heel klantgericht.

Inlandsbanan Östersund-Gällivare (11)

Sorsele

In Sorsele zit in het stationsgebouw een museum: het Inlandsbananmuseum. Dat bezocht ik op de terugweg. Sorsele telt 2500 inwoners. Toch bevinden zich 29 verschillende nationaliteiten in deze gemeente. Het merendeel zijn Duitsers en de recente jaren kwamen er ook heel wat vluchtelingen bij die een integratieprogramma volgden.

Inlandsbanan Östersund-Gällivare (12)

In mijn notities las ik dat we hier ook 2 kraanvogels gezien hebben. Ik herinnerde me wel nog dat we met de trein moesten stoppen omdat er een kudde rendieren op de weg stond.

Inlandsbanan Östersund-Gällivare (13)

De volgende halte was Arvidsjaur. In en rond de 3 sami-dorpen hier wonen zo’n 10.000 rendieren. De trein wisselt hier van rijrichting. Wat verder rijden we over een 90 meter lange brug over de rivier Piteälv. Dit is een snelstromende rivier van zo’n 400 km die uitmondt in Noorwegen. De brug is gebouwd tussen 1933 en 1935 en is een gecombineerde auto/treinbrug.

De poolcirkel

We naderden de meest gefotografeerde plek van Inlandsbanan: de poolcirkel. Eerlijkheidshalve voegen de gidsen er wel aan toe dat de echte poolcirkel enkele honderden meters verder ligt. De vele toeristen (en ik ook) kiezen voor een foto bij het bord of bij de steentjes die de poolcirkel moeten aanduiden.

Inlandsbanan Östersund-Gällivare (14)

Boven de poolcirkel gaat de zon in de zomer niet onder. In de wintermaanden is het gedurende enkele weken omgekeerd en komt de zon niet boven de horizon. Leuk om weten: als passagier van Inlandsbanan krijg je, bij het oversteken van de poolcirkel, een (gratis) certificaat dat je wel zelf moet invullen. Een leuk souvenir. Voor mij was het al de derde keer dat ik boven de poolcirkel was. De eerste keer was in Noorwegen, toen ik bij Harstad op het wrak van de Belgica ging duiken. Daarna was ik voor het werk in Rovaniemi. Vorig jaar was dus de eerste keer in Zweden.

Vaikijaur

Tussen de poolcirkel en Jokkmokk rijdt het rode treintje door de enige tunnel van de spoorlijn. Vajkijaur is een deel van Jokkmokk. Hier houdt de trein een vrij lange stop. Ideaal om even op verkenning te gaan rond het gelijknamige meer.

Inlandsbanan Östersund-Gällivare (15)

Aan het water staan infoborden over Laponia en de Sami. Er zijn ook enkele barbecueplaatsen voorzien. Toen wij er waren was er een fikse wind. Ik had op voorhand voor muggen gevreesd en had maar liefst 3 verschillende anti-muggenproducten mee maar ik had geluk. De muggen bleken dat jaar wat later te zijn en dus heb ik van de hele reis eigenlijk maar 1 muggenbeet opgelopen en dat was in Stockholm.

Inlandsbanan Östersund-Gällivare (16)

De autoweg 45 loopt vrij parallel aan de Inlandsbanan. Vlakbij het water stonden enkele caravans geparkeerd. Vooral Zweden maar ik spotte ook een Nederlandse nummerplaat. Op wat wolkjes na, was de lucht helemaal opgeklaard. Het was echt genieten!

Inlandsbanan Östersund-Gällivare (17)

Van Vaikujaur ging het naar Gällivare, de eindbestemming van deze trein. Gällivare is de plek waar Max Burgare zijn eerste vestiging had. Ik verbleef er zowel op hotel, als op een camping.

Van Gällivare reisde ik door naar Kiruna. Ook sliep ik een nachtje in het ijshotel. De terugreis naar Mora deed ik ook met Inlandsbanan. Er zijn minder mensen die ook zuidwaarts met Inlandsbanan reizen. Toch is ook die treinrit zeker de moeite waard. Daarover lees je meer in deel 3.

Inlandsbanan deel 1: van Mora naar Östersund

Posted in Dalarna, Jämtland by

We keren even een jaartje terug in de tijd. Toen vloog ik na een persreis in Gdansk door naar Zweden voor wat vakantie. Ik reisde door Lapland en bleef ook nog even in Mora en Stockholm. Het was vooral de manier van reizen die voor de beleving zorgde: ik reisde met de Inlandsbanan, een bijzondere spoorweg die van Mora (Dalarna) helemaal naar Gällivare (Lapland) loopt. De trein rijdt het trajcet 1 keer per dag. Je stapt op en af waar je wil. Slow travel als het ware, ook al omdat de trein max. slechts 80 km/uur kan rijden. Vandaag krijgen jullie het eerste deel: van het vertrek in Stockholm tot de eerste avond in Östersund.

Het spannende vertrek

Het vertrek was spannend en nipt. Eerst reisde ik met een gewone trein van Stockholm naar Mora. De trein vertrok netjes op tijd maar in Uppsala bleef die stilstaan door een technisch defect. Ik zag de reservetijd die ik ingecalculeerd had pijlsnel slinken…

Treinvertragingen in Zweden lijken in niets op de vertragingen in België. We kregen meteen een hele uitleg over waarom we stilstonden. Echt, NMBS, dat is fijn als passagier! Bovendien kregen we een drankje en een snack als verontschuldiging voor het ongemak. In Rättvik riep de treinbegeleider plots om dat de trein niet meer verder zou rijden en er een bus naar Mora zou ingelegd worden. Dat zou betekenen dat ik de Inlandsbanan zou missen. Tuurlijk, er waren nog andere mogelijkheden om die avond in Östersund te geraken maar ik had toch echt wel bewust gekozen voor de Inlandsbanan. Ik was niet de enige met dit plan. Ook 2 Engelse dames wilden per se naar Mora voor de Inlandsbanan.

Ik haalde mijn beste Zweeds boven om te proberen onderhandelen met het treinpersoneel. Ze begrepen mijn frustratie maar konden niets doen. Voor andere mensen werd wel een taxi geregeld. Ik trok mijn stoute schoenen aan en vroeg de taxichauffeur waar hij naartoe moest. Het bleek wat voorbij Mora te zijn en we mochten mee instappen!

Het station van Mora

In Mora bleken er 2 stations te zijn. Het was niet echt duidelijk waar de Inlandsbanan zou vertrekken. De taxichauffeur reed naar het verste station (Mora Strand) en daar zagen we de Inlandsbanan net vertrekken… Gelukkig wist een toevallige voorbijganger dat er nog een tweede vertrekplaats (Mora Station) was. De chauffeur reed zo snel hij kon. Een andere passagier moedigde ons aan alvast te lopen naar het perron om de trein tegen te houden terwijl hij zelf achterkwam met onze bagage. Ongelooflijk hoe meelevend iedereen was! Hallelujah, we haalden het net en konden opgelucht adem halen!

Inlandsbanan Mora-Östersund (1)

Het kan dus geen kwaad van een dagje vroeger naar Mora te reizen. Bovendien is er in Mora met het Siljanmeer en zowel de finish als het museum van de Vasaloppet ook wel ‘t een en ander te doen en te bezoeken.

Aan boord van de Inlandsbanan

De Inlandsbanan bestaat uit oude rode wagonnetjes. Onze trein had amper 2 wagons. Er zijn toiletten aan boord, er is een bar waar je kleine versnaperingen, drankjes en fika kan bestellen en er is een plek waar je je bagage kwijt kan. Op elke tafel ligt een kaart en enkele folders. Ook de menukaarten van de plaatsen waar de trein zal stoppen liggen klaar. Zo kan je op voorhand je bestelling doorgeven en is je eten klaar tegen dat je aan het restaurant komt. Slim gezien!

Inlandsbanan Mora-Östersund (2)

Tip: reserveer in het hoogseizoen (de Zweedse zomervakantie loopt van half juni tot begin augustus) best een zitplaats als je zeker wil zijn dat je met de trein mee kan. Op bepaalde dagen organiseren touroperators groepsreizen (vooral noordwaarts en tussen Östersund en Gällivare) en kan het aan boord erg druk zijn. Op de website kan je de zetelverdeling vinden. Kies liefst geen plek aan het begin of einde van de trein want het kan zijn dat je zicht vooruit dan eerder beperkt is. Je kiest ook best een plek waar je aan 2 kanten kan kijken. Dus bv niet aan de wc of het bargedeelte. Als je geluk hebt, zijn er aan boord nog plaatsen vrij en kan je je verplaatsen naar een plek met beter zicht.

Storstupet

Inlandsbanan Mora-Östersund (3)

De waterval bij Storstupet zie je best aan de linkerkant van de trein. Storstupet is een canyon van de rivier Ämån. De trein rijdt over de 60 meter hoge brug die in 1903 aangelegd is. De trein vertraagt even zodat iedereen de kans krijgt om de waterval te zien en foto’s te nemen.

Aan boord krijg je ook uitleg bij de belangrijkste bezienswaardigheden. Onze gids Wilda deed eerst de uitleg in het Zweeds en vertaalde daarna naar het Engels. Perfect voor wie Zweeds aan het leren is! Zo kon je eerst luisteren naar het Zweeds en daarna, met het Engels, checken of je het goed begrepen had.

Sveg

In Sveg stopte de trein een tiental minuutjes. Zo kon iedereen even de benen strekken en een frisse neus halen. Het was ook een ideaal moment voor een fotoshoot met de trein.

Inlandsbanan Mora-Östersund (4)

Sveg is gekend voor de rock muziek, onder invloed van Elvis Presley, die in de jaren ’50 en ’60 op de radio te horen was. Een van de bekende zangers uit Sveg is Torgny “Kingen” Karlsson.

Over de Inlandsbanan

De Inlandsbanan werd meestal gebruikt voor vrachtvervoer. De spoorweg was in 1936 klaar en werd een jaartje later officieel ingehuldigd. Inlandsbanan werd in verschillende etappes gebouwd. Het was een huzarenstukje om de rails op zijn plek te krijgen. De rails werden op de schouders gedragen! Pas voor de laatste kilometers van het traject gebruikten ze machines. Het duurde uiteindelijk 30 jaar tot ook het laatste stuk naar Gällivare klaar was. Door de Tweede Wereldoorlog was er ook minder geld voor de bouw ervan.

Inlandsbanan Mora-Östersund (5)

De Inlandsbanan was er bijna niet geweest. In Sörtjärn, een klein gehucht met amper 15 huisjes en maar 5 personen die er wonen, baatte Margaretha Mohlne de Vandrarshem uit. Ze streed lange tijd opdat de trein ook in Sjötjärn zou stoppen. In de jaren ’70 was er veel protest rond de bouw van de Inlandsbanan. De auto leek het te winnen van de trein. De interesse in de Inlandsbanan leek te verdwijnen. Margaretha protesteerde en verzamelde 30.000 namen op een petitie om de Inlandsbanan te behouden. De Zweedse overheid liet de uitbating van de Inlandsbanan over aan Inlandsbanan AB, een organisatie van 15 gemeentes langs de spoorlijn en de spoorweg bleef behouden.

Åsarna

Vlakbij Åsarna ligt het Locknesjön. Als het licht op dit meer schijnt, heeft het een groen-blauwe schijn. Dit meer is ontstaan na een meteorietinslag zo’n 450 miljoen jaar geleden. In Åsarna hebben ze brokstukken van de meteoriet gevonden. Wie hier meer over wil leren, kan in het meteorietencentrum terecht.

Inlandsbanan Mora-Östersund (6)

In Åsarna stopt de trein zo’n 40 minuten. Tijd genoeg om iets te eten, een klein museum te bezoeken en een wandeling in de natuur te maken. In het skicenter/museum kan je een kleine tentoonstelling rond de grote Zweedse langlaufer Thomas Wassberg bezoeken.

Inlandsbanan Mora-Östersund (7)

Na het eten (ik koos voor de zalmburger) wandelde ik nog even verder tot aan het meer Hålen. De stilte was ongelooflijk! Echt ver durfden we niet wandelen. Niet alleen om niet te verdwalen maar ook om het vertrek van de Inlandsbanan niet te missen. De bagage (en dus ook de tent en het kampeermateriaal) stond nog op de trein en dan wil je liever niet in the middle of nowhere moeten overnachten.

Inlandsbanan Mora-Östersund (8)

Over rendieren

De trein passeert bijna continu door bossen. Veel bos, maar slechts weinige stukken zijn nog wild bos. Het meeste is aangeplant. In enkele oude bossen kunnen we ook in de winter rendieren tegenkomen. Die rendieren blijken vrij kieskeurig te zijn qua woongebied. Er is lange tijd gedacht dat de rendieren veel schade aanrichtten maar onderzoek wees uit dat ze overal maar een beetje eten en dan weer verder gaan. Ze graven met hun horens in de grond om eten te zoeken. Er zijn geen wilde rendieren meer in Zweden. Ze hebben allemaal een eigenaar. Er zijn ongeveer 4500 rendiereigenaars. Ze hebben van 1 tot duizenden rendieren.

Wist je trouwens dat een tamme rendier kleiner is? Omdat grote dieren meer geld opbrachten, werden steeds de grotere rendieren geslacht. Hierdoor is de soort, na heel wat generaties, uiteindelijk kleiner geworden. Soms kunnen rendieren ergens niet door en moeten ze met vrachtwagens van de winter- naar de zomerplek gebracht worden.

Inlandsbanan deel 1 (1)

Östersund

Het laatste stuk van het traject Mora-Östersund volgt de Inlandsbanan Storsjön, het grote meer tot helemaal in het noorden, bij Östersund. Naar analogie met het monster van Loch Ness zou hier ook een vriendelijk monster gezien zijn.

Voor de meeste treinconducteurs is dit het mooiste moment: als ze in de avondzon Östersund binnenrijden. Het was ‘s avonds al na negen uur toen we in Östersund, de eindhalte voor vandaag arriveerden. Na het inchecken in het hotel wandelde ik nog tot aan het meer Storsjön. Dat is het voordeel van in juni naar Zweden te reizen: het wordt er zo goed als niet donker en al helemaal niet als je wat noordelijker gaat.

Inlandsbanan deel 1 (2)

Lees zeker ook deel 2 (van Östersund naar Gällivare) en deel 3 (de hele treinrit zuidwaarts) van mijn reis met Inlandsbanan.