De ostkaka, letterlijk vertaald ‘kaastaart’, is een van de meest geliefde en traditionele desserts van Zweden. Maar laat je niet misleiden door de naam: deze traktatie heeft niets te maken met de zware, romige American cheesecake. Op menig Zweedse feesttafel is de ostkaka een onmisbare verschijning, met een rijke geschiedenis en een unieke, lichte textuur.
Oorsprong en geschiedenis
De ostkaka wordt het meest geassocieerd met twee specifieke regio’s in Zweden: Småland in het zuiden en Hälsingland in het midden van Zweden. Hoewel het basisprincipe hetzelfde is, bestaan er lichte en kenmerkende verschillen tussen beide recepten.
Het oudst bekende geschreven bewijs van de ostkaka dateert al uit de jaren 1520. Destijds werd het dessert vermeld in een lijst van gerechten geserveerd op Nieuwjaarsdag in het huishouden van bisschop Hans Brask in Linköping. Dit maakt het een gerecht met een lange en trotse culinaire traditie.
Traditionele bereiding: van melk tot kaastaart
De traditionele bereiding van ostkaka is een ambachtelijk proces. In essentie wordt het gemaakt door stremsel toe te voegen aan een warm melk- en bloemmengsel. Dit proces creëert de wrongel (kaas), die vervolgens wordt gemengd met eieren, room, suiker en amandelen, om ten slotte gebakken te worden.
Tegenwoordig kiezen veel thuiskoks voor een veel snellere en eenvoudigere methode door kant-en-klare cottage cheese (huttenkaas) als basis te gebruiken, in plaats van het tijdrovende stremselproces.
Een belangrijk kenmerk van de ostkaka is de afwezigheid van een korst of bodem van koekjes of deeg, in tegenstelling tot de meeste andere kaastaarten.
De regionale variaties
De twee belangrijkste varianten van de ostkaka verschillen subtiel in smaak en bereiding:
Ostkaka uit Småland
De Smålandse ostkaka is over het algemeen zoeter en onderscheidt zich door de toevoeging van zowel zoete als bittere amandelen. De bittere amandelen zijn cruciaal voor de kenmerkende, subtiele en unieke smaak die deze taart onderscheidt van andere kaastaarten.
Vroeger was het in Småland een teken van status om ostkaka te serveren. Wanneer de taart in een grote ronde schaal werd gebakken, werd de romigste en lekkerste hap beschouwd als het midden van de taart. Gasten werden uitgenodigd om hun portie hieruit te nemen.
Ostkaka uit Hälsingland
De Hälsingeostkaka is doorgaans minder zoet dan zijn zuidelijke tegenhanger. Soms wordt een snufje saffraan toegevoegd voor zowel de kleur als een extra dimensie in de smaak. De Hälsingeostkaka wordt traditioneel gegeten met een scheutje warme room. Ik mocht deze versie proeven toen ik de Versierde Boerderijen van Hälsingland bezocht.
Hoe ostkaka serveren
De manier waarop de ostkaka geserveerd wordt, is essentieel voor de smaakbeleving:
- Temperatuur is cruciaal: Ostkaka wordt traditioneel lauwwarm of op kamertemperatuur geserveerd. Hij mag niet te heet zijn, want dat zou de delicate smaken verdoven, en niet te koud, omdat de consistentie dan te stevig wordt.
- Populaire toppings: De populairste manier om ostkaka te eten is met een schep slagroom of ijs en jam. De meest gebruikte jams zijn vossenbessenjam (lingonsylt), aardbeien- of kruipbraamjam.
- Onmisbaar met kerst: De Zweedse kaastaart is een zeer geliefd en onmisbaar dessert tijdens het traditionele kerstdiner (julbord) in veel families, dan vaak geserveerd met vossenbessenjam.
Eigen feestdag: ostkakans dag
De ostkaka is zo geliefd dat het zelfs zijn eigen feestdag heeft in Zweden. Ostkakans dag wordt elk jaar op 14 november gevierd, een dag ingesteld door de non-profitorganisatie “Vrienden van de ostkaka” (Ostkakans vänner).
Tegenwoordig is de Zweedse kaastaart zo populair dat je hem in bijna elke supermarkt in Zweden kant-en-klaar kunt kopen, wat een populaire en gemakkelijke optie is voor feestjes en de kerstperiode. Je vindt de Frödinge ostkaka zelfs bij Ikea in België.
