Knutsdagen, het einde van de kerstperiode

Misschien heb jij je kerstboom al lang weer opgeborgen? Als je het volgens de Zweedse traditie wil doen, dan is 13 januari het officiële moment om alle kerstversiering weer op te ruimen. Al sinds de 17e eeuw vieren de Zweden 20 dagen na kerst het einde van de kerstperiode. 13 januari staat bekend als tjugondedag jul of tjugondag Knut – beter bekend als Knutsdagen.

Snel naar:

Julgransplundring: het feestelijk opruimen van de kerstboom

Sinds de 19e eeuw is Knutsdagen ook het moment waarop de kerstboom, de julgran, weer afgebroken wordt. Dit opruimen is een feestelijke gebeurtenis die de naam Julgransplundring (kerstboomplundering) draagt. Tijdens de Julgransplundring wordt er rond de kerstboom gedanst, spelletjes gespeeld, en de decoratie wordt eruit gehaald.

Een hoogtepunt voor kinderen zijn de smällkaramäller, karamelsnoepjes en pepparkakor (peperkoekjes) die als decoratie in de boom hingen en dan uitgedeeld worden. Tenslotte wordt ook de kerstboom weggedaan, de kerst is écht voorbij. Wil je deze Zweedse Kersttraditie zelf ervaren? In Nordiska Museet in Stockholm kan je op 13 januari (of het weekend ervoor) vaak zo’n Julgransplundring bijwonen.

De oorsprong van de naam Knutsdagen

Van waar komt de naam Knutsdagen? De dag is vernoemd naar de Deense hertog Knut Lavard. Hij werd op 7 januari 1131 vermoord, wat destijds de dertiende dag na Kerst was – het oorspronkelijke einde van de kerstperiode. Later werd hij heilig verklaard. En zoals het bij heiligen hoort, kreeg hij zijn eigen dag op zijn sterfdag.

Aan het einde van de 17e eeuw werd de kerstperiode een week verlengd – van 7 januari naar 13 januari – en schoof ook Knutsdagen een week op. De reden hiervoor was dat elk groot kerkelijk feest van weleer 8 dagen later een na-feest had, een zogenaamd octaaf.

Knutsdagen en de Julgransplundring worden naast Zweden ook in Finland en delen van Noorwegen gevierd. Het beroemde Zweedse gezegde vat de traditie perfect samen en luidt: “Knut driver julen ut” (Knut drijft de kerst uit). In de loop der tijd zijn hier ook varianten op verzonnen, zoals “Knut kastas granen ut” (Met Knut wordt de kerstboom eruit gegooid).